Spekülasyon, herhangi bir varlığın düşük bir fiyattan alınarak daha yüksek bir fiyata satılmasıdır. Varlıklar, menkul kıymet, gayrimenkul, makine ve teçhizatlar, patentler vb. alım ve satıma tabi değerlerin tamamı spekülasyona konu olabilir. Biz ise bu sunumda spekülasyonun daha çok finansal piyasalara olan etkilerine değineceğiz.

Öncelikle spekülasyonun kanuni boyutunu inceleyelim. Kanunlarımıza göre spekülasyon suç oluşturan bir fiil niteliğinde değildir. Aksine borsalar ve piyasaların varlık sebepleri insanları spekülasyon yapmaya davet ederek ve onları bu yönde teşvik ederek her menkul kıymetin hak ettiği fiyata ya da değere ulaşmasını sağlamaktadır.

Spekülasyonun en belirgin özelliği yüksek risk içermesidir. Finansta yüksek risk yüksek getiri prensibinden hareketle spekülatör (spekülasyondan kar elde etmek için işlem yapan kişi) açısından yüksek bir getiri fırsatı vardır. Üstelik bunu kısa vadede yapıyor olması da spekülasyonun en belirgin özelliğidir.

Uzun vadeli yapılan fiyat tahminlerini yatırım, kısa vadeli yapılan fiyat tahminlerini ise spekülasyon olarak tanımlayabiliriz.

Spekülasyonun piyasa ve borsalar açısından bir diğer faydası piyasada işlem hacminin ve likiditenin artmasına olanak sağlamasıdır. Spekülasyon, fiyatların gelecekteki hareketlerini tahmin etme eylemi anlamına gelir ve bu beklentiler doğrultusunda alım ve satım işlemleri yapılır. Bu da sermaye  piyasalarının etkin işleyişi açısından gereklidir.

Spekülatörler piyasada spekülasyon yaparak işlem hacmi üzerinde direkt etkiye sahiptirler. Spekülasyon eylemi sonucunda piyasalardaki alım satım işlemleri artar ve bu da işlem hacminin artmasına neden olur.

Spekülatörlerin varlığı borsadaki likiditeyi de önemli derecede etkilemektedir. Likidite, bir varlığın nakde çevrilebilme hızıdır ve borsada likiditenin yüksek olması yatırımcılar için alım ve satım işlemlerini daha kolay gerçekleştirebilme olanağı sunar. Spekülatörler sürekli işlem yaptıkları için piyasaya nakit akışı sağlarlar bu da likiditenin artmasına neden olur.Spekülasyonun avantajları kadar riskleri de mevcuttur. Bunlardan en önemlisi volatilite dediğimiz fiyatlardaki oynaklıkların fazla olmasıdır. Spekülasyon yüksek risk taşıdığı için yatırımcılar büyük   zararlar etme olasılığına da sahiptirler.

SPEKÜLASYONDA KULLANILAN İŞLEM TEKNİKLERİ

TeknikleriScalping; kısa vadeli alım satım işlemleri yapma stratejisi olarak değerlendirilebilir. Küçük fiyat hareketlerinden kâr elde etmeyi hedefler. Genelde işlemler birkaç saniye, dakika ya da en fazla birkaç saat içinde kapatılır. İşlem hacmi büyük ve küçük olsa bile kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanmak için hızlı ve sık işlem yapılmasıdır. Küçük fiyat farklarından sürekli kazanç elde etmeyi amaçlayan bir işlem stratejisi olarak da tanımlanabilir. Scalping amacı küçük fiyat farklarından yararlanarak kazanç sağlamaktır.

Day Trading; finansal piyasalarda kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanarak aynı gün içinde alım satım yapma stratejisidir. Day Trading, yatırımcılara hızlı kazanç potansiyeli sunarken aynı zamanda piyasa volatilitesinden faydalanma imkânı da tanır.

Pair Trade (İkili İşlemler); korelasyonu yüksek iki finansal ürün arasında ortaya çıkan dalgalanmalardan yararlanmak amacıyla, eş zamanlı şekilde göreceli olarak düşük performans göstermesi beklenen enstrümanın satılması ve daha iyi performans göstermesi beklenen enstrümanın alınması ile uygulanan bir alım/satım stratejisidir. Bir başka ifade ile pair trade işlemleri piyasanın yönünden bağımsız olarak alternatif bir getiri imkânı sağlamaktadır.

Swing Trading; yatırım araçlarının kısa ama belirsiz bir süre elde tutulduğu yatırım stratejisidir. Genellikle bir aydan kısa süreyle elde tutulan enstrümanların kısa vadeli grafiklerinin incelenmesiyle pozisyon alınır. Buradaki temel amaç; konjonktürel dalgalanmalardan, trend analizlerinden veya spesifik olarak herhangi bir finansal enstrümanın içinde bulunduğu hareketlilikten yararlanmaktır.

Hedging; ilgili bir varlıkta zıt bir pozisyon alarak yatırımlardaki kayıpları dengelemek için kullanılan bir risk yönetimi stratejisidir. Bu yöntemle sağlanan riskteki azalma, potansiyel kârların da azalması ile sonuçlanır.Hedge genel olarak vadeli işlem sözleşmeleri ve opsiyonlar gibi türev piyasa araçlarını içerir. Herhangi bir olumsuz fiyat hareketi riskini dengelemek için piyasa stratejilerinin veya finansal araçların stratejik olarak kullanılması anlamına gelir.

SPEKÜLASYON ÖRNEKLERİ

Avrupa Birliği kurulmadan önce Avrupa Ekonomik Topluluğu sırasında ortak para birimine geçiş için Avrupa Parasal Sistemi uygulanmaya başlanmıştır. 1979 yılında uygulanan sistemde, üye ülkelerin paralarının birbirine karşı aşırı değerlenmesi veya zayıflamasının önüne geçilmek istenmiştir. Bunun için ülkelerin para birimlerinin birbirine karşı en fazla yüzde 2 düşüp yükselmesine izin verilmiştir. İngiltere bu sisteme 1990 yılının Ekim ayında girmiştir. Sisteme yeni giren üyelere yüzde 6 esnek marjından yararlanma imkânı verilmiştir. İngiltere ise sterlini Alman   markına    sabitlemiştir. Ancak Almanya’da    doğu    ve    batı birleşmesi döneminde işler karışmıştır.

Berlin Duvarı’nın yıkılma döneminde Almanya Merkez Bankası faiz artışına giderek markın değer kazanmasını sağlamıştır. Bu hamleyle birlikte diğer Avrupa paraları da sistem gereği değer kazanmıştır. Ancak bu değer kazançlarının sürdürülebilir olmadığı da bilinmektedir.

Avrupa’da yaşanan olaylarla birlikte sistem zarar görmüş ve kayıplar peş peşe gelmeye başlamıştır. İtalyan lireti %7, İspanyol pesetası %6 düşmüştür. Bu durumu fırsat olarak gören George Soros, İngiliz sterlininin çok değerli olduğunu görmüş ve bunun sürdürülebilir olmayacağını dile getirmiştir. Bu nedenle sterline karşı satış pozisyonu almıştır. Alman markına karşı sterlinin düşeceğini öngören Soros, 10 milyar sterlin satmıştır. Bu büyük hacimli işlem piyasada panik satışlarını da artırmış ve sterlin hızla değer kaybetmeye başlamıştır.

Tam bir kaos ortamı yaşanırken, İngiltere Merkez Bankası aynı gün iki kez faiz artırımı yapmıştır. Ancak sterlindeki düşüşü engelleyememiştir. Piyasaya 27 milyar sterlin veren merkez bankasına karşı Soros bir zafer kazanmıştır. Bu olayda Soros’un 1 milyar dolardan fazlasını kazandığı tahmin edilirken, İngiltere Merkez Bankası yaklaşık 3,5 milyar sterlin zarar etmiştir.

Sonuç olarak George Soros yaptığı işlemde herhangi bir suç işlememiştir. Piyasada bir öngörüde bulunmuş, buna göre bir pozisyon almış ve karını almıştır. Elbette büyük bir risk de almıştır ancak yatırımının büyüklüğü piyasanın beklentisi yönünde hareketini tetiklemiştir.

Yazar: Furkan Karabulut